Ngân hàng- Nghề không đùa với rủi ro

Ở 1 vài nước kinh tế phân khúc phát triển, nghề ngân hàng được xem như nghề của tầng lớp trung lưu. Oai chứ, tự hào chứ. Nhưng cũng thẳng thắn nhìn n

Nhà đầu tư vàng vẫn đứng ngoài thị trường
Hôm nay, Nghị quyết về xử lý nợ xấu chính thức có hiệu lực
14 năm gắn bó với nghề và trải qua 2 “đại biến cố”, làm ngân hàng với tôi đúng là quá thử thách nhưng đầy vinh quang

Ở 1 vài nước kinh tế phân khúc phát triển, nghề ngân hàng được xem như nghề của tầng lớp trung lưu. Oai chứ, tự hào chứ. Nhưng cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tại ở Việt Nam khi 1 vài đại án ngân hàng đang được xét xử mới thấy nghề ngân hàng đòi hỏi các chuẩn mực vô cùng khắt khe về kiến thức, bí kíp, đạo đức và cái tâm có nghề.

LTS: Chúng tôi xin ra mắt bài dự thi của tác giả Phạm Xuân Hòe – Phó viện trưởng Viện Chiến lược ngân hàng, Ngân Nhà nước Việt Nam gửi tới cuộc thi viết về Nghề Tài chính Ngân hàng: Thử thách và Vinh quang do Cafef phối hợp có báo Trí thức trẻ tổ chức.

————

Tôi vào ngành ngân hàng từ thời bao cấp của các năm thập niên 80. Thoáng 1 cái đã 33 năm trôi qua. Ngày đầu khởi nghiệp, tôi là cậu sinh viên Cao đẳng ngân hàng ra trường được phân về chi điếm ngân hàng huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, chính quê của mình. Chừng ấy năm tôi vẫn gắn bó có nghề và trải qua các thăng trầm ở nhiều địa điểm khác nhau từ vi mô (tác nghiệp kinh doanh) lên vĩ mô (nghiên cứu thi công chính sách phân phối hàng), rồi ngược lại.

Qua thực tại làm việc và thảo luận cùng đồng nghiệp, quý khách bè thì điều đúc kết, chiêm nghiệm trong tôi, quả đúng ngân hàng là nghề kinh doanh trên rủi ro. Ở 1 vài nước kinh tế phân khúc phát triển cái nghề trung gian “buôn tiền”, cung ứng sản phẩm dịch vụ, nhất là dịch vụ giải đáp tài chính được xem như nghề của tầng lớp trung lưu. Oai chứ, tự hào chứ. Nhưng cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tại ở Việt Nam khi 1 vài vụ đại án ngân hàng đang lần lượt đưa ra xét xử chủ tịch của 2 ngân hàng cổ phần như ông Hà Văn Thắm, ông Phạm Công Danh … cũng như nhiều cán bộ cao cấp của ngân hàng khác mới thấy nghề ngân hàng đòi hỏi các chuẩn mực khắt khe về kiến thức, bí kíp, đạo đức và cái tâm có nghề.

Làm nghề này chẳng thể đùa có rủi ro. Ngân hàng thương mại (NHTM) có vai trò trung gian huy động nguồn vốn tạm nhàn rỗi từ công ty, người dân trong nền kinh tế để cho vay có quý khách thiếu vốn. NHTM cũng là loại hình công ty đặc thù, có chỉ 1 đồng vốn vốn tự có và coi như tự có nhưng đi huy động vốn gấp đến 18-20 lần, cũng bởi thế lợi ích của người gửi tiền luôn được pháp luật bảo vệ danh tiếng.

Vậy nên, ông chủ nhà băng chẳng thể ỷ vào cái giấy phép cho địa vị trung gian để huy động vốn từ người gửi tiền mà cho vay 1 vài công ty sân sau của mình hay cho vay tập trung quá mức vào ngành hàng rủi ro cao. Cái kết cục lạm dụng đây ai cũng thấy bài học nhãn tiền. Chẳng các thế khi lây lan, nó có thể gây đổ vỡ cả hệ thống, nợ xấu bùng phát gây khủng hoảng tài chính ở cấp quốc gia, khu vực, thậm chí toàn cầu. Khủng hoảng tài chính của Thái Lan 1997 lan ra cả khu vực ASEAN; khủng hoảng hệ thống tài chính của Mỹ cũng như địa cầu từ 2008 đến nay vẫn còn dư âm khiến cả nền kinh tế địa cầu vẫn đang bình phục chậm chạp.

Rủi ro từ cái nhỏ nhất

Bạn là cán bộ kiểm ngân. Xin đừng nghĩ dễ làm là công việc chỉ là đếm tiền, đâyng gói, nhận tiền, chi trả tiền mặt, rồi đi nạp tiền ATM… làm gì có rủi ro?. Đừng lầm nghĩ bởi thế. Hãy thử thống kê vài rủi ro như: tiền giả, séc du lịch giả, hay thiếu hụt chênh lệch quỹ 1 đồng cũng phải toét mắt tìm bằng xong, kể cả để tồn quỹ cuối ngày quá cao gây lãng phí vốn cũng phải trừ điểm, trừ thu nhập.

Một trăm đô la giả ở mức tinh vi mà bằng mắt thường, bí kíp cũng chẳng thể cảm thấy, chỗ làm việc lại thiếu máy soi tiên tiến thì chắc là quý khách đi tong ít nhất 1/3 tháng thu nhập rồi. Cá biệt quý khách có thể đối mặt có loại rủi ro đặc thù nguy hiểm là bọn cướp nhà băng có vũ khí như đã xảy ra ở 1 vài phòng chuyển nhượng của NHTM… Đó là các rủi ro người làm kiểm ngân phải đối mặt.

Bạn là kế toán viên (Teller). Mỗi ngày cũng phải đạt 70 – 80 món hạch toán. Xin đừng lầm tưởng tác nghiệp này ít rủi ro. Thử tưởng tượng vào 1 ngày không tỉnh táo, quý khách đánh nhầm số tiền của quý khách chuyển đi từ 140 triệu thành 1,4 tỷ đồng mà người kiểm soát vẫn cứ cho đi. Ôi thôi, chỉ nhầm 1 số 0 mà vô cùng nguy hiểm. Món chuyển tiền trong hệ thống, ngay khi phát hiện có thể báo thu hồi, nếu đã ra ngoài hệ thống ngân hàng mình thì rất rách chuyện. Khi quý khách may mắn thông qua 1 vài mối quan hệ để thuyết phục được quý khách nhận tiền thừa trả lại, trường hợp họ tiêu việc khác hoặc cố tình chiếm dụng thì lại phải ra cơ quan pháp luật.

Bên cạnh đây còn nhiều thứ rủi ro như chuyển nhầm tài khoản, thu phí, lãi, thiếu thừa, tiếp quý khách không niềm nở chu đáo, bị bấm nút ở mức phục vụ không tốt vài lần thì địa điểm của quý khách cũng lung lay.

Rủi ro danh mục cho vay và hệ thống

Bạn là cán bộ tín dụng. Đây là công việc khi nào cũng rủi ro. Chẳng thế khi tôi còn là Giám đốc chi nhánh NHTM cổ phần có vốn chi phối của Nhà nước, nhiều vị chức sắc có con thi đỗ ở hội sở phân về chi nhánh khi gặp tôi đặt thẳng vấn đề anh xem bố trí cho cháu vào nghiệp vụ kế toán chứ làm tín dụng rủi ro lắm.

Tôi mỉm cười đáp lại, nghề ngân hàng chỗ nào cũng có rủi ro, không rủi ro tín dụng thì rủi ro vận hành cũng mất tiền như chơi. Hàng trăm ngàn người đang làm trong toàn ngành nếu cứ sợ thì bỏ hết chăng!? Quan trọng mỗi chúng ta có bén duyên có nghề không, có đủ năng lực, có tâm trong sáng, không tư lợi cá nhân, vay ké, không lợi dụng ví trí đặt điều kiện riêng cho mình, đi liền là hồ sơ đầy đủ, nghiêm ngặt, thì dù quý khách vay có gặp gặp khó, nguy cơ phát sinh nợ xấu, thì địa vị ngân hàng quý khách vẫn rất cao trong mọi trường hợp đàm phán xử lý nợ.

Trong nghề tín dụng tuân thủ pháp luật, đúng quy trình cho vay, hồ sơ đầy đủ nghiêm ngặt… không có nghĩa là mọi việc đều xuôi chèo, mát mái. Tôi đã từng viết bài báo “đứng cho vay, quỳ thu nợ”. Để thấy rất cần nhìn nhận chia sẻ có nghề tín dụng ngân hàng trong môi trường kinh tế của nước ta khi tài liệu chưa thực sự minh bạch mà mọi nguồn cơn của rủi ro tín dụng lại dồn đến từ tài liệu bất cân xứng. Khi muốn được vay vốn, quý khách nào cũng đều đưa tài liệu tốt, có lợi cho mình. Nhưng ngân hàng lại đối mặt có việc điều tra và kiểm chứng tài liệu, phân tích thẩm định tín dụng đầy gặp khó. Bên cạnh là sức ép chỉ tiêu giao, rồi đối thủ tranh đua… nếu may mắn quý khách làm việc trong 1 môi trường tốt, sếp thấu hiểu, đồng nghiệp giúp đỡ, nắm rõ được khẩu vị rủi ro, quý khách mục tiêu hướng đến thì còn đỡ. Nếu chậc lưỡi, quý khách cứ gắng sức chạy theo thành tích về chỉ tiêu tăng trưởng thì hậu quả sẽ khôn lường.

Cái sự không “xuôi chèo, mát mái”còn nằm ở chỗ nghề tín dụng luôn tồn tại các rủi ro cực kỳ khách quan xuất phát từ phía quý khách vay vốn do họ làm ăn thua lỗ, phá sản, họ bị vướng vào tranh chấp thương mại như kiện phân phối phá giá là mọi việc kinh doanh đình đốn, dòng tiền không về thì nợ xấu đã “thai nghén” đến ngày sẽ “đẻ”. Thêm nữa, cũng có 1 nhóm nhỏ quý khách làm ăn theo lối chụp giật, thậm chí cố tình lừa đảo, không may cho ai đây vướng vào dạng quý khách này thì “bị 1 cái, vái đến già”.

Rủi ro tín dụng thậm chí phát sinh trên cả danh mục cho vay của ngân hàng khi môi trường kinh doanh đầy biến động. Nhìn lại chặng các con phố 2010-2011, khi đây lạm phát tăng cao, kinh tế vĩ mô bất ổn, để kiểm soát lạm phát, Chính phủ chỉ đạo siết chặt cả chính sách phân phối hàng tiền tệ và chính sách phân phối hàng tài khóa. Lãi suất tiền gửi huy động vọt lên 18-19%/năm, lãi suất cho vay ra từ 22-25%/ năm thì công ty nào chịu nổi. Sự đánh đổi (trả giá) tất yếu cho việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát về 6,81% (năm 2012) khiến cho hàng chục ngàn công ty phá sản, số còn lại đa số sống lay lắt. Cho dù trước thời điểm đây, ngân hàng đều đã thẩm định bài bản, phê duyệt cho vay căn cơ thì tài giỏi đến mấy các hậu quả xấu từ nền kinh tế cũng sẽ chảy dồn về danh mục cho vay của ngân hàng mà thôi.

Năm 2012, ở chi nhánh của tôi có mấy quý khách trong nhóm ngành thi công cũng đối mặt có vô vàn gặp khó. Một quý khách vay vốn thi công công trình Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình. Một quý khách vay vốn thi công công trình làm việc của Bộ Công An. Các công trình này đều được cân đối vốn từ trái phiếu Chính phủ, khi thẩm định, hội đồng tín dụng đều phân tích nguồn vốn chi trả là khá đảm bảo, rủi ro ở mức thấp. Nhưng siết tài khóa, nợ đọng thi công căn bản cả nước lên trên 100 ngàn tỷ thì nhóm quý khách này không phát sinh nợ có vấn đề và nợ xấu mới là chuyện lạ. Kết cục của tăng trưởng nóng tín dụng nhiều năm dồn lại, nợ xấu cả hệ thống tăng lên trên 17% vào tháng 9/2012 chẳng thể loại trừ nguyên nhân từ bất ổn vĩ mô và mặt trái của chính sách phân phối hàng.

Chưa hết, rủi ro khoản vay cũng vì chính sách phân phối hàng quy định xung đột, bất hợp lý (điều 478 của Bộ Luật Dân sự năm 2005) cùng thêm 1 vàih hiểu, ứng dụng khác nhau của cơ quan tư pháp, nhiều khi ngân hàng khóc ròng về loại rủi ro kiểu này. Điển hình như “đơn kêu cứu khẩn cấp” của VPBank về hợp đồng tín dụng cho vay giữa chi nhánh VPBank Quảng Trị đối có công ty tư nhân xăng dầu Thành Minh khi bản án phúc thẩm số 12/2014/KDTM-PT ngày 8-12-2014 của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Trị đã phán quyết không đồng ý lãi suất cho vay theo thỏa thuận của hợp đồng tín dụng giữa VP Bank và công ty là 23% mà buộc ứng dụng lãi suất cho vay trong hạn là 13,5% (bằng lãi suất căn bản 9% x 150%), lãi suất quá hạn là 9%.

Những khoản rủi ro oan uổng, khách quan, thậm chí đến mức phi lý nêu trên có mấy ai thấu hiểu, chia sẻ cùng ngân hàng ?!

Rủi ro luôn đồng hành cùng vận hành ngân hàng. Nhưng tôi tin có bản lĩnh, sự tinh thông nghề nghiệp, tuân thủ 1 vài chuẩn mực về chuyên môn, về đạo đức, có tâm có nghề cùng thêm nhân tố may mắn sẽ giúp mỗi chúng ta thành công.

Mời tham dự cuộc thi viết: “Nghề Tài chính – ngân hàng: Thử thách và vinh quang”

Bạn đang xem chuyên mục tai chinh ngan hang của CTT.EDU.VN

Xem thêm tài liệu https://giakhanhland.vn/can-ho-cho-thue/

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0