Chặn lỗ ảo của doanh nghiệp FDI

Hành lang pháp lý về chống chuyển giá chưa đã đi vào vận hành dẫn đến bị lợi dụng, gây thất thu ngân sách, tạo môi trường tranh đua không lành mạnh,

Nghị sĩ châu Âu băn khoăn gì trước khi thông qua Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU ?
Tiếng xấu của người Việt ở nước ngoài, đâu là gốc rễ?
Chữ ký không giống mẫu bị phạt 10 triệu đồng: Hiểu sao cho đúng?

Hành lang pháp lý về chống chuyển giá chưa đã đi vào vận hành dẫn đến bị lợi dụng, gây thất thu ngân sách, tạo môi trường tranh đua không lành mạnh, nhập siêu trầm trọng…

Trong bối cảnh ngân sách bị thâm hụt, câu chuyện chuyển giá được nhắc lại nhiều hơn khi vô số dấu hiệu cho thấy nhiều khả năng doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) báo lỗ ảo. Chẳng hạn, số liệu của Cục Tài chính doanh nghiệp – Bộ Tài chính cho thấy GĐ 2012-2016, số lượng DN FDI báo lỗ hằng năm tăng từ 44%-51%.

Lỗ nặng vẫn mở rộng đầu tư

Đặc biệt, Bộ Tài chính chỉ ra tốc độ tăng diện tích đầu tư và vận hành của các DN báo lỗ và DN lỗ lũy kế cao hơn tốc độ tăng về số lượng DN báo lỗ và DN lỗ lũy kế. Điều này cho thấy hiện trạng chuyển giá của khu vực FDI càng ngày càng phức tạp.

Chặn lỗ ảo của doanh nghiệp FDI - Ảnh 1.

Metro Cash & Carry khi còn ở Việt Nam đã bị phanh phui việc 1 loạt hành vi trốn thuế, chuyển giá tổng cộng 507 tỉ đồng Ảnh: TẤN THẠNH

Bên cạnh việc chuyển giá từ Việt Nam ra nước ngoài của nhóm DN FDI như nêu trên, còn có cả hiện tượng chuyển ngược lợi nhuận từ nước ngoài vào Việt Nam để được hưởng ưu đãi lớn về thuế thu nhập DN. Hay chuyển giá giữa các DN FDI có quan hệ liên kết và được hưởng các mức ưu đãi thuế thu nhập DN khác nhau. Ví dụ, 1 số dự án được hưởng ưu đãi rất lớn về thuế thu nhập DN như dự án Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam ở Bắc Ninh và ở Thái Nguyên có hiệu quả vận hành rất cao, biểu hiện qua tỉ suất lợi nhuận trước thuế trên vốn chủ có năm 2015 lần lượt là 30,1% và 61,4%; năm 2016 là 26% và 49%. Trong khi các dự án sản xuất phụ trợ đi cộng có hiệu quả kinh tế thấp.

TS Đặng Văn Hải, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế – Kiểm toán nhà nước, chỉ ra các DN FDI kê khai lỗ đều có dấu hiệu chuyển giá thông qua các chuyển nhượng liên kết, biểu hiện dưới nhiều hình thức như: doanh nghiệp mẹ ở nước ngoài phân phối nguyên vật liệu, thiết bị, máy móc cho doanh nghiệp con có giá cao hơn phân khúc làm tăng giá thành, tăng khấu hao ở doanh nghiệp con hay doanh nghiệp con ở Việt Nam thực hiện gia công hoặc phân phối hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp mẹ có giá thấp hơn phân khúc, hạch toán vào giá thành ở Việt Nam 1 số khoản mục về quảng cáo, tiếp thị, tìm hiểu, mở rộng phân khúc, giá thành lãi vay… mà thực chất các khoản giá thành này phải do doanh nghiệp mẹ ở nước ngoài trang trải.

“Mục đích của các chuyển nhượng nêu trên là nhằm tối thiểu hóa việc phát sinh thu nhập chịu thuế ở Việt Nam. Hậu quả gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước, tạo môi trường tranh đua không lành mạnh, làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước trong việc thực hiện các chủ trương kêu gọi đầu tư để phát triển kinh tế, là lý do dẫn đến hiện trạng nhập siêu của quốc gia…” – TS Đặng Văn Hải đánh giá.

Khai khống diện tích vốn

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giám đốc chương trình đào tạo Đại học Fulbright Việt Nam, chỉ ra khi đăng ký đầu tư, DN FDI thường kê khai số vốn rất lớn để làm dự án thật hoành tráng. Tuy nhiên, không phải trọn vẹn số vốn đó đều được họ có tiền mặt vào mà đa số dùng để nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ cho sản xuất. Chỉ 1 phần rất nhỏ vốn được dùng để mua nguyên vật liệu trong nước và trả thu nhập cho người lao động.

“Đây cũng là lý do ở sao vốn FDI lôi kéo tỉ lệ thuận có thâm hụt thương mại. Điều đáng nói ở đó là giá trị máy móc, thiết bị, công nghệ thường bị kê khai khống lên khiến cho việc xác định diện tích vốn đầu tư đăng ký thường không đúng. Khi giá trị tài sản, thiết bị được kê khai cao thì việc trích khấu hao tài sản cũng sẽ lớn, tạo “lá chắn thuế”, tức làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp của DN” – TS Tuấn nêu.

Ông Tuấn còn cho biết đó mới chỉ là 1 trong nhiều chiêu thức của DN FDI. Ngoài ra, còn có hình thức tăng vay nợ và giá thành trả lãi, mua nguyên vật liệu đầu vào có giá cao, mua bản quyền công nghệ, phát minh sáng chế dù đã có sẵn công thức sản xuất và trả các giá thành cao khác…

“Đấu tranh chống chuyển giá đã phức tạp, đấu tranh có các DN lớn càng gặp khó và phức tạp hơn nhiều. Khi đối diện có các cuộc thanh tra, họ có thể thuê các chuyên gia thuế có giá thành đắt đỏ để tranh luận có các nhân viên thuế địa phương và thường thì họ giành phần thắng. Ở Việt Nam, tình huống Coca-Cola, Pepsi, Adidas, Metro… đã cho thấy điều đó” – ông Tuấn nói thêm.

TS Đặng Văn Hải nhận định hành lang pháp lý về chống chuyển giá ở Việt Nam chưa đã đi vào vận hành. Ở cấp độ luật, mới chỉ có 1 điều khoản của Luật Quản lý thuế quy định 1 nội dung có liên quan có thể được vận dụng làm cơ sở để đấu tranh chống chuyển giá. Ngoài ra, các quy định về định giá chuyển giao chỉ mới dừng ở cấp thông tư và gần đó là nghị định nên hiệu lực pháp lý chưa cao, gây gặp khó cho quá trình thực hiện.

“Hiện nay, cũng chưa có quy định rõ ràng về các khoản chi ngân sách phục vụ chống chuyển giá, điều tra chuyển giá; chưa có cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có liên quan; chưa có cơ quan chuyên trách chống chuyển giá ở cấp trung ương nhằm chỉ đạo thực hiện thông suốt và trực tiếp xử lý các vấn đề về tài liệu ở tầm quốc tế; chưa thi công được hệ thống dữ liệu tài liệu đầy đủ về người nộp thuế nhìn chung và phục vụ cho vận hành chống chuyển giá nói riêng…” – ông Hải chỉ ra thêm.

Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh cho rằng trong quá trình thanh tra chuyển giá, cán bộ thanh tra không chỉ phải đấu tranh có DN mà còn phải đấu tranh có đội ngũ giải đáp, luật sư dày dặn bí kíp cộng khối lượng công văn, báo cáo rất lớn… Chính vì vậy, về lâu dài, Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế cần tìm hiểu thành lập Cục Thanh tra thuế vận hành độc lập; có bộ phận tình báo thuế để nắm tài liệu ở các quốc gia và nội ở DN… Đồng thời, thi công hệ thống tài liệu cơ sở dữ liệu, đặc thù là có ngành có rủi ro cao về chuyển giá, tránh thuế như, may mặc, da giày, sản xuất đồ uống, linh kiện điện tử…

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc vừa giao Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế tìm hiểu, xem xét phản ánh của báo chí về chuyển giá của DN FDI, chính sách phân phối hàng thuế, để có giải pháp thích hợp trong công tác chỉ đạo, điều hành.

Rào cản vô hình

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh do các tập đoàn đa quốc gia vận hành ở Việt Nam giành được sự quan tâm và ưu ái rất nhiều của Chính phủ, các bộ – ngành và địa phương nên việc thanh tra, kiểm tra đối có vận hành của các DN này ít nhiều cũng bị gặp khó bởi các rào cản vô hình đó. Chỉ khi có các bằng chứng khá rõ ràng, có cơ sở và vấn đề đủ nghiêm trọng thì cơ quan thuế mới có thể áp dụng thanh tra, kiểm tra, song toàn bộ đều phải lên kế hoạch cẩn thận, cụ thể và phải báo trước.

“Trên phương diện thuế khóa, không phải tập đoàn nào cũng có động cơ tuân thủ tốt mọi nghĩa vụ thuế có nhà nước. Sự quan tâm của Chính phủ hay chính quyền địa phương đối có các tập đoàn lớn là cần thiết nhưng sự ưu ái và dễ dãi quá mức đôi khi cũng khiến cho công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối có các tập này cũng gặp ít nhiều gặp khó và thách thức vô hình” – ông Tuấn chỉ ra hiện trạng.

Gần 50% doanh nghiệp FDI báo lỗ: Kẽ hở chuyển giá

Bạn đang xem chuyên mục Kinh Te VI Mo Dau Tu ở CTT.EDU.VN

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0