[Góc nhìn môi giới] 10 điều thường gặp và nên tránh khi đầu tư chứng khoán

Thực tế, có rất nhiều loại hình đầu tư như cổ phiếu, quyền chọn, phân phối khống (ở Việt Nam chưa cho phép 1 số loại hình đầu tư này), hoặc theo lươn

FCN giảm mạnh, Phó Chủ tịch FECON đăng ký mua thêm 2 triệu cổ phiếu
Dược phẩm Trung Ương 3 (DP3) chốt danh sách cổ đông trả tiếp 30% cổ tức bằng tiền
Lịch sự kiện và tin vắn chứng khoán ngày 10/8

Thực tế, có rất nhiều loại hình đầu tư như cổ phiếu, quyền chọn, phân phối khống (ở Việt Nam chưa cho phép 1 số loại hình đầu tư này), hoặc theo lương cố định nhưng chính khả năng xác định và kiểm soát được tâm lý (blind spots) sẽ giúp nhà đầu tư thành công.

Đầu tư thành công và đem lại lợi nhuận lâu dài là 1 điều rất khó, nhưng để làm được việc này nhà đầu tư không cần phải là 1 thiên tài trong việc đánh giá, chọn lọc cổ phiếu, hay hiểu biết sâu sắc về vĩ mô, kinh tế thế giới. Việc này liên quan đến các điều dễ làm hơn, nhưng ít được chú tâm đến, đấy là “Khả năng xác định và vượt qua được trạng thái tâm lý trong đầu tư.”

Thiên tài Warren Buffett đã có 1 câu nói rất nổi tiếng về hành vi của nhà đầu tư chứng khoán: “Success in investing doesn’t correlate with I.Q.. Once you have ordinary intelligence, what you need is the temperament to control the urges that get other people into trouble in investing” (tạm dịch là “ Thành công trong đầu tư không tương quan đến chỉ số IQ, trọn vẹn các gì quý khách cần là sự kiểm soát để không rơi vào rắc rối”).

Thực tế, có rất nhiều loại hình đầu tư như cổ phiếu, quyền chọn, phân phối khống (ở Việt Nam chưa cho phép 1 số loại hình đầu tư này), hoặc theo lương cố định nhưng chính khả năng xác định và kiểm soát được tâm lý (blind spots) sẽ giúp nhà đầu tư thành công. Dưới đấy là 10 điều thuộc về tài chính hành vi (bahavioral finance) nhà đầu tư thường gặp và nên tránh khi đầu tư.

1. Overconfidence (quá tự tin): Điều này biểu hiện qua sự tin tưởng rằng chúng ta thông minh hơn hoặc có khả năng hơn thực ở mà chúng ta có. Ví dụ: có đến 82% người nói rằng họ thuộc 30% các người lái xe an toàn nhất hoặc họ đảm bảo đến 90% rằng họ biết rõ điều đấy mặc dù họ chỉ thực ở biết dao động dưới 70%.

Trong đầu tư, Overconfidence dẫn nhà đầu tư đến việc họ có thể tự tin là tìm được cổ phiếu tương tự như Apple hoặc Priceline Inc.( Apple và PriceLine Inc. đã tăng giá 5,3 và 14 lần trong 5 năm gần đấy). Nhưng thực ở, họ chẳng thể. Ngoài ra, họ tự tin rằng họ thông minh hơn nhà đầu tư khác ở địa vị ngược lại và họ không tính toán đến các giá thành khi chuyển nhượng như: phí chuyển nhượng, thuế, chênh lệch chuyển nhượng (Bid-ask Spread) khi áp dụng 1 khoản đầu tư.

Overconfidence lý do do việc phải ra chọn lọc rất nhanh khi bị bao vây bởi rất nhiều tài liệu trên phân khúc chứng khoán và dựa trên các thành công trước đấy.

Trong đầu tư, nhà đầu tư thường không muốn nhớ các cổ phiếu đã gây ra thua lỗ mà chỉ nhớ có chọn lựa các khoản đầu tư thắng lợi để “tự” làm hài lòng và bảo vệ hình ảnh của chính chúng ta.

Điều quan trọng hơn, để sự quá tự tin này không làm ảnh hưởng đến đầu tư, chúng ta phải thi công 1 danh mục phong phú hóa và không đánh cược quá trên bất kỳ 1 ý tưởng hoặc khoản đầu tư nào trong danh mục đầu tư. Đôi khi chúng ta cũng chiến thắng trên các lí do sai lầm nhưng chính điều này sẽ ghi nhận trong tâm trí và sẽ ảnh hưởng trong lần đầu tư thứ hai.Để vượt qua điều này, chúng ta phải luôn thừa nhận rằng các gì chúng ta biết ít hơn các gì chúng ta nghĩ chúng ta biết rõ (We all know less than we think we do) và luôn sẵn lòng học hỏi, thảo luận và đánh giá các sai lầm đã qua.

Vậy để thành công trong đầu tư, không phải là kiếm tài liệu tốt hơn mà chính là phải tìm kiếm các giá trị từ 1 số tài liệu đã đi vào hoạt động 1 1 sốh sáng suốt và có lý hơn.

2. Selective Memory (Trí nhớ chọn lựa): Con người thường né tránh khi nhớ về các sai lầm hoặc bí kíp thất bại trong quá khứ mặc dù chính chúng ta đã gây nên. Trong đầu tư, nhà đầu tư thường không muốn nhớ các cổ phiếu đã gây ra thua lỗ mà chỉ nhớ có chọn lựa các khoản đầu tư thắng lợi để “tự” làm hài lòng và bảo vệ hình ảnh của chính chúng ta.

Chúng ta thường hay trấn an chính chúng ta bằng 1 số câu tự nói có chính mình như “ Có lẽ đấy là 1 chọn lọc không tồi khi phân phối cổ phiếu thua lỗ đấy hoặc có lẽ chúng ta sẽ không mất nhiều tiền như chúng ta nghĩ?” Và dần dần trí nhớ của chúng ta sẽ không còn chính xác về các sự kiện đầu tư sai lầm đấy.

Nguyên nhân của “Selective Memory” là có thể do tâm trí quá tập trung vào các chứng cứ giai đoạn này mà quên mất đi các chứng cứ trong quá khứ dẫn đến chọn lọc đầu tư sai lầm.

Để tránh sai lầm từ “Selective Memory” và “Overconfidence” , nhà đầu tư nên ghi nhận lại kết quả đầu tư (thắng hoặc thua) vì có thể tiện dụng nhớ 1 cổ phiếu có lợi nhuận 50% ngay lập tức nhưng việc ghi nhận trọn vẹn 1 số khoản đầu tư này sẽ giúp chúng ta nhận thấy đa số khoản đầu tư của chúng ta đều ở trạng thái không tốt trong 1 thời kỳ.

3. Self- Handicapping (Tự cản trở mình): đối lập có Overconfidence. Self-Handicapping xảy ra khi chúng ta gắng sức giải đáp tương lai ảm đạm có các nguyên do có thể đúng hoặc không đúng. Ví dụ như chúng ta nhận thấy không tốt để bắt đầu 1 buổi trình bày thì chắn chắn buổi trình bày đấy sẽ không tốt.

Khi đầu tư, chúng ta cũng không chịu nổi sự tự cản trở mình, như là tự cho rằng mình không có nhiều thời gian để tìm hiểu và trong trường hợp khoản đầu tư không như ý muốn lại tự trách mình.

Self – Handicapping & Overconfindence đều ảnh hưởng chung đến sự thành công trong đầu tư.

4. Loss Aversion (Ám ảnh thua lỗ): Nhiều nhà đầu tư nhận thấy ám ảnh khi 1 khoản đầu tư thua lỗ mặc dù phần còn lại của danh mục là an toàn. Và họ sẵn sàng phân phối 1 cổ phiếu chỉ có 1 lợi nhuận nho nhỏ, nhưng lại nhất định không phân phối 1 cổ phiếu đang rớt thảm hại có 1 lí do là nó sẽ trở lại nhưng thực ở điều đấy không bao giờ xảy ra.

Một ví dụ khác là chúng ta thà không mất 5 USD hơn là tình cờ phát hiện được 5 USD. Loss aversion khiến nhà đầu tư không dám thực hiện đầu tư do nỗi sợ hãi thua lỗ.

Để tránh cảm giác loss aversion, nhà đầu tư nên phong phú hóa danh mục đầu tư, mở lòng và học hỏi kiến thức để luôn tìm thấy thời cơ phía trước.

5. Anchoring (Mỏ neo):Ví dụ khi chúng ta hỏi 1 cư dân của TP. HCM về dân số của Hà Nội, họ có xu hướng dùng con số dân cư của TP. HCM họ biết và điều chỉnh xuống và áp cho dân số của Hà Nội, nhưng bởi thế là không đúng. Khi tiên liệu 1 điều không rõ, chúng ta có xu hướng dính chặt có các gì chúng ta biết.

Trong đầu tư, khi 1 cổ phiếu giảm giá, nhà đầu tư có xu hướng “dính” có giá mà họ đã mua cổ phiếu đấy và 1 số nhân tố khác như lương cổ phiếu cao, thị phần tốt trước khi nó giảm giá và họ chọn lọc không phân phối khi tình tế 1 sốh tân, và chờ nó trở về giá hòa vốn ban đầu. Nhưng thực ở điều đấy không xảy ra.

Ví dụ như DELL từng là 1 công ty thống trị ngành máy tính trong 2 thập niên, nhưng lợi thế đấy không còn và đã lỗi thời thì vì lý do gì chúng ta lại giữ DELL trong danh mục đầu tư?

Nhà đầu tư nên tự hỏi mình: “ Khoản đầu tư này có đem lại lợi nhuận không?” Nếu không, vì lý do gì tôi lại phải giữ nó?” . Trả lời 1 1 sốh thật lòng, sẽ giúp nhà đầu tư có 1 chọn lọc hợp lý.

6. Sunk Costs (giá thành chìm): Ví dụ: như chúng ta bỏ 100 USD để mua 1 vé xem kịch và nhận thấy vở kịch này thật kinh khủng và vì chính chúng ta bỏ tiền ra mua vé đấy, nên chúng ta có xu hướng tham dự vở kịch đấy đến hết nhưng nếu vé vở kịch đấy được cho bởi 1 người quý khách, thì chúng ta tiện dụng chọn lọc dự hoặc không tham dự khi biết vở kịch đấy tồi.

Trong đầu tư, khi chúng ta dành nhiều thời gian, công sức để tìm hiểu 1 cổ phiếu và nhận thấy đấy là khoản đầu tư không tốt nhưng về bản năng chúng ta lại thích nó do chúng ta đã dành nhiều thời gian cho nó và có xu hướng chọn nó.

7. Confirmation Bias (Xu hướng khẳng định – Bảo thủ): ví dụ như chúng ta có 1 chiếc xe hãng Honda, ta có xu hướng tin tưởng các tài liệu ủng hộ các bí kíp quá khứ khi ta mua nó hơn là các tài liệu đối lập.

Trong đầu tư, khi mua 1 quỹ đầu tư chuyên về các cổ phiếu ngành y tế, chúng ta có xu hướng thích hoặc cường điệu hóa về về ngành Y tế và phớt lờ/ cắt giảm đi các tài liệu không tốt về ngành đấy mà chúng ta nghe được.

Để tránh thất bại này, chúng ta nên tìm kiếm tài liệu cả hai phía, điều này sẽ giúp nhà đầu tư tránh bị trói chặt vào bất kỳ 1 ý tưởng nào, chọn lọc độc lập hơn và ngăn hiện trạng “ falling in love with a stock”. Xa hơn, chung ta sẽ có thời cơ tìm thấy lí do khoản đầu tư của chúng ta là sai và có thời cơ sửa sai sớm hơn.

8. Mental Accounting: Ví dụ như ta chơi bài roulette có 100 USD và bất ngờ thắng 200 USD, chúng ta có xu hướng nghĩ rằng sẽ chơi rủi ro tiếp có 200 USD vì 200 USD này không phải là tiền của chúng ta và không phải cực nhọc kiếm được và sẽ tiện dụng chấp nhận có việc đánh rủi ro có nó.

Một ví dụ khác: nếu chúng ta ở quận 1 và chuẩn bị mua 1 cái tivi có giá 500 USD ở quận 1 nhưng ở quận 3 chỉ phân phối có giá 400 USD thì chúng ta có xu hướng lưu thông xuống quận 3 để mua vì tiết kiệm được 100 USD. Nhưng nếu mua 1 chiếc xe máy có giá 5.000 USD ở quận 1 và 4.900 USD ở quận 3, ta lại có xu hướng mua luôn ở quận 1 (mặc dù sẽ mất đi 100 USD so có ở quận 3).

Để tránh điều này, nhà đâu tư nên tính toán Total return on investment (ROI) trên 1 số khoản đầu tư của mình.

9. Herding (Tính bầy đàn): Có hàng ngàn cổ phiếu và chúng ta chẳng thể biết rõ hết chúng trọn vẹn. Và chúng ta không ngừng nghỉ bị bao vây bởi các ý tưởng của môi giới, tivi, tạp chí, 1 số trang web về đầu tư, quý khách bè… Và chắc hẳn các ý kiến đấy nghe có vẻ quyến rũ hơn so có cổ phiếu mà chúng ta đang giữ. Thực tế, 1 cổ phiếu khi được chú tâm bởi đa số do sự tăng giá của nó chứ không vì sự cải thiện nội ở của công ty.

Thực tế, nhà đầu tư thường chuyển nhượng quá nhiều dựa trên các nguyên do kg đúng, nghe theo báo chí, tin tức, quý khách bè. Và chúng ta có thể tránh sai lầm khi chúng ta chọn lọc cổ phiếu cẩn trọng hơn, và tránh xa đám đông hoặc 1 số tin đồn để tránh các khoản đầu tư không theo mục tiêu đầu tư của mình.

10. Recency Bias: là suy nghĩ cho rằng các xu hướng hoặc mô hình trong quá khứ gần sẽ lập lại hoặc tiếp tục trong tương lai do vậy, các hành động trong tương lai sẽ dựa trên các nhận thức của quá khứ.

Ví dụ như, phân khúc nhà đất đang ở trong hiện trạng xấu và nhà đầu tư luôn khăng khăng cho rằng nó sẽ tiếp tục lâu dài bởi thế. Nhưng chúng ta đều biết, chu kỳ của nền kinh tế sẽ diễn ra và trở lại.

Thật may mắn cho các ai nắm giữ cổ phiếu của Home Depot, Lowe’s hoặc Paychex (Home depot đã tăng giá gấp 4 lần khi kinh tế Mỹ bình phục trong 5 năm gần đấy. Và Lowe’s đã tăng giá 2,5 lần kể từ 2009) ở thời điểm này.

Chuỗi bài “Góc nhìn môi giới” được thực hiện bởi ông Nguyễn Ngọc Thạch – Trưởng phòng Môi giới quý khách cá nhân 6 ở Hội Sở CTCP Chứng khoán Sài Gòn SSI. Các bài viết của ông Thạch sẽ xoay quanh 1 số chủ đề nóng của phân khúc và 1 số vấn đề nhà đầu tư quan tâm.

Các nội dung trong bài viết là quan điểm cá nhân và chỉ có ý nghĩa xem xét, chúng tôi không chịu trách nhiệm có 1 số chọn lọc chuyển nhượng của nhà đầu tư.

Nhà đầu tư cần thêm tài liệu hoặc thảo luận có thể điện thoại thachnn@ssi.com.vn.

[Quy tắc đầu tư vàng] Câu chuyện ngụ ngôn “bẫy gà tây” và bài học khắc cốt trong đầu tư chứng khoán

Bạn đang xem chuyên mục thi truong chung khoan của CTT.EDU.VN

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: