Mối nguy thật sự của thương mại thế giới

Bằng một vàih đóng băng quy trình bổ nhiệm thẩm phán mới cho Cơ quan Phúc thẩm, Mỹ có thể khiến khả năng dàn xếp tranh chấp thương mại của WTO tê liệ

Đây là cách chiếc iPhone X giá nghìn đô đã giúp Apple có một quý tăng trưởng đầy ngoạn mục
Lời cảnh báo của 2 thống đốc NHTW quyền lực nhất thế giới
Mỹ hoàn tất danh sách đánh thuế bổ sung 16 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc

Bằng một vàih đóng băng quy trình bổ nhiệm thẩm phán mới cho Cơ quan Phúc thẩm, Mỹ có thể khiến khả năng dàn xếp tranh chấp thương mại của WTO tê liệt hoàn toàn

Hệ thống thương mại địa cầu đang gặp nguy hiểm nhưng mối nguy không đến từ cả cuộc chiến thuế quan lẫn lời đe dọa rút khỏi Tổ chức Thương mại địa cầu (WTO) của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Thay vào đó, nó xuất phát từ 1 quy trình mà đa số chúng ta chưa nghe nói đến – quy trình giải quyết tranh chấp của WTO.

Có thể vào cuối năm sau, khả năng dàn xếp một vài vụ tranh chấp thương mại của WTO sẽ bị tê liệt hoàn toàn. Các chuyên gia của Viện Peterson (Mỹ) cảnh báo “cơ chế xử lý tranh chấp đang gặp khủng hoảng” và “nếu không tháo ngòi được, khủng hoảng này sẽ biến hệ thống thương mại địa cầu quay trở lại thời kẻ mạnh muốn làm gì thì làm, tức một vài nền kinh tế lớn có thể đơn phương hành động và dùng một vàih trả đũa để giành lợi thế”.

Viễn cảnh này có vẻ thích hợp có ông Trump cũng như tham vọng “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” của ông. Ngoài ra, nó chẳng tốt lành gì cho ai khác.

Mối nguy thật sự của thương mại địa cầu - Ảnh 1.

Trụ sở của Tổ chức Thương mại địa cầu (WTO) ở Geneva – Thụy Sĩ Ảnh: REUTERS

Nhiều người phân tích quy trình giải quyết tranh chấp là thành tựu chính của vòng đàm phán Uruguay kéo dài cả thập kỷ (đã đi vào vận hành vào năm 1994) nhằm thành lập WTO. Thỏa thuận từ vòng đàm phán này không chỉ giảm thuế và một vài rào cản thương mại, đầu tư khác mà còn lập ra một vài quy định dàn xếp tranh chấp giữa một vài nền kinh tế.

Trong 21 năm kể từ khi có hiệu lực, quy trình giải quyết tranh chấp đã xử lý tổng cùng hơn 500 vụ việc (nhiều vụ được dàn xếp song phương hoặc rút đơn), trong khi hơn 280 vụ khác dẫn đến kiện tụng. Tiếng nói phân xử cuối cùng thuộc về Cơ quan Phúc thẩm gồm 7 thẩm phán và một vài nền kinh tế dính tới tranh chấp buộc phải chấp hành chọn lọc của cơ quan này. Tỉ lệ chấp hành rất cao (khoảng 90%) giúp Tổng Giám đốc WTO Roberto Azevedo mạnh mẽ tuyên bố hệ thống giải quyết tranh chấp “được một vài thành viên cực kỳ tin tưởng và phân tích nó xử lý một vài vấn đề thương mại 1 một vàih công bằng, hiệu quả”.

Buồn thay, có 1 nền kinh tế khó chiều không đồng tình. Đó là Mỹ. Hơn 1 thập kỷ qua, Mỹ luôn phàn nàn một vài thẩm phán của Cơ quan Phúc thẩm “lạm quyền” dù đó chính là quốc gia tích cực sử dụng cơ chế này nhất và nộp đơn kiện lên WTO nhiều hơn cả Liên minh châu Âu và Trung Quốc cùng lại. Nguyên nhân căn bản là Mỹ không chịu đón nhận một vài phán quyết không phải do hệ thống pháp lý của mình đưa ra.

Ông Trump chê bai WTO là “tai ương, thảm họa”, đồng thời khẳng định “WTO phục vụ lợi ích của mọi người, trừ chúng ta”. Theo ông, một vài trường hợp Mỹ thua là vì một vài nước khác có nhiều thẩm phán hơn. Các chuyên gia thương mại phản bác rằng thực ra, Mỹ có tỉ lệ thắng cao hơn một vài nước khác và nước này còn có đặc quyền luôn có 1 thẩm phán của Cơ quan Phúc thẩm là người Mỹ.

Chính vì tâm lý không chịu đón nhận một vài phán quyết từ nước khác mà trong cuộc tranh cãi về 1 Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) mới, Mỹ đòi bãi bỏ quy trình xử lý tranh chấp độc lập của NAFTA và thay vào đó muốn một vài tranh chấp được đưa ra tòa án Mỹ. Cũng không phải ngẫu nhiên khi 1 nhân tố quan trọng khiến Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là cơ chế xử lý tranh chấp độc lập.

Không thuyết phục được một vài thành viên WTO khác “hạ đô” quyền lực của Cơ quan Phúc thẩm, từ giữa năm 2017, Mỹ ứng dụng chiến lược ma mãnh hơn: Làm tê liệt cơ chế xử lý tranh chấp phúc thẩm bằng một vàih cản trở quy trình bổ nhiệm thành viên mới. Theo quy định của WTO, Cơ quan Phúc thẩm bao gồm 7 thẩm phán, mỗi vị được bổ nhiệm trong 4 năm (và có thể được tái bổ nhiệm 1 nhiệm kỳ 4 năm nữa). Mỗi vụ phúc thẩm phải do 3 thẩm phán tham khảo. Việc Mỹ ngăn cản, không cho bổ nhiệm thẩm phán mới (khi nhiệm kỳ cũ hết hạn) khiến Cơ quan Phúc thẩm hiện trống 3 ghế.

Vào cuối tháng 9 này, đến lượt ông Shree Baboo Chekitan Servansing, thẩm phán người Mauritania, hết nhiệm kỳ. Vậy là từ ngày 1-10 trở đi, Cơ quan Phúc thẩm chỉ còn 3 thẩm phán – vừa đúng đề nghị tối thiểu để tiếp tục vận hành. Nhưng từ nay tới tháng 12-2019, 2 thẩm phán nữa sẽ ra đi. Lúc đó, cơ chế phúc thẩm coi như bị đóng băng hoàn toàn.

Nói 1 một vàih ngắn gọn, Mỹ rất thành công trong việc bắt quy trình xử lý tranh chấp quan trọng của WTO làm “con tin”. Có rất ít phương pháp giải quyết khủng hoảng này, trừ khi một vài thành viên WTO tìm ra các hướng tiếp cận mới để cập nhật và làm rõ quyền cũng như nghĩa vụ của tổ chức quốc tế này. Có thể Mỹ không quan tâm tới chuyện tìm phương pháp bởi họ muốn nắm WTO từ nội khu. Thế nhưng, chỉ cần mọi người chịu thương lượng, ánh sáng vẫn ở cuối các con phố hầm.

(lược dịch từ báo South China Morning Post)

Những doanh nghiệp Mỹ nháo nhào lo tìm các con phố thoát thân trong cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung

Bạn đang xem chuyên mục Tai Chinh Quoc Te ở CTT.EDU.VN

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: