Nghiên cứu khoa học gây sốc: Đánh thức “quỷ dữ” trong con người

Cuộc thí nghiệm ban đầu có mục đích tốt đẹp là nghiên cứu kỹ lý do gây ra hành vi phạm tội. Song, tác giả của thí nghiệm đã bị cuốn theo một số diễn

Sau một năm bầm dập vì bê bối, Facebook thuê CMO mới để sửa chữa hình ảnh
Đồng lira của Thổ Nhĩ Kỳ lại lao dốc vì lời đe dọa mới của Mỹ
Thượng nghị sĩ John McCain sở hữu khối tài sản 200 triệu USD

Cuộc thí nghiệm ban đầu có mục đích tốt đẹp là nghiên cứu kỹ lý do gây ra hành vi phạm tội. Song, tác giả của thí nghiệm đã bị cuốn theo một số diễn biến sốc đến mức mất sáng suốt, để nó đi quá xa giới hạn cho phép

Gần 50 năm trước, 1 nhóm sinh viên vốn chỉ định kiếm thêm chút đỉnh nên chấp nhận tham dự 1 cuộc thí nghiệm được áp dụng ở tầng hầm của ĐH Stanford, bang California – Mỹ. Chẳng ai ngờ, nó lại trở thành 1 trong một số thí nghiệm khủng khiếp nhất về nghiên cứu kỹ tâm lý con người mà tới nay vẫn chưa hết gây hoang có.

Giả hóa thật

Ý tưởng khá dễ làm: Tuyển 1 nhóm tình nguyện viên, 1 nửa được “phân vai” tù nhân, nửa còn lại làm cai ngục rồi đặt họ vào 1 nhà giam tự chế và theo dõi điều gì xảy ra. Thí nghiệm có tên “nhà tù Stanford” này có kế hoạch kéo dài 2 tuần nhưng giữa chừng đã đột ngột kết thúc, chính xác là chỉ 6 ngày. Nó chẳng thể tiếp tục sau 1 loạt hành vi làm suy sụp tinh thần, sự tàn ác bùng nổ và tù nhân tuyệt thực.

“Ngày Thứ nhất họ tới đấy, nó là 1 nhà tù nhỏ được dựng lên trong tầng hầm có một số cánh cửa phòng giam giả. Tới ngày thứ hai, nó là nhà tù thực sự được tạo ra trong tâm trí mỗi tù nhân, từng cai ngục cũng như một số nhân viên ở đấy” – giáo sư tâm lý học Philip Zimbardo, người đứng đầu thí nghiệm, tiết lộ.

Nghiên cứu khoa học gây sốc: Đánh thức quỷ dữ trong con người - Ảnh 1.

Cai ngục trùm túi lên đầu tù nhân trong thí nghiệm “nhà tù Stanford”. Ảnh: CBS NEWS

Nhiều người đã tình nguyện tham dự thí nghiệm này từ 1 mẩu quảng cáo đăng trên tờ báo địa phương, có nội dung tuyển mộ nam sinh viên phục vụ 1 nghiên cứu kỹ về cuộc sống trong tù, thù lao 15 USD/ngày trong 2 tuần, bắt đầu từ ngày 14-8-1971. 24 người trúng tuyển phải trải qua kiểm tra tâm lý và thể chất để bảo đảm chỉ một số người khỏe mạnh nhất mới được tham dự.

Dù mặc đồng phục, đeo kính đen và được tạo hình đầy đủ dáng vẻ của cai ngục thực thụ nhưng một số người phải hóa thân vào thành phần này đều nhận thấy bỡ ngỡ. Đến nỗi, đội của GS Zimbardo ban đầu tưởng như phải hủy bỏ thí nghiệm. Thực tế, thí nghiệm chẳng thể đi đến cộng nhưng không phải do cai ngục không làm tròn vai.

“Sau ngày Thứ nhất, tôi nhận thấy chẳng có gì xảy ra. Không khí có vẻ hơi nhàm chán nên tôi chọn lọc sắm vai 1 lính canh cực kỳ tàn bạo” – Dave Eshleman, 1 trong một số “diễn viên” chính bên phe cai ngục của thí nghiệm, kể lại.

Bị đối xử khắc nghiệt, một số tù nhân trong thí nghiệm – chỉ được đánh số chứ không có tên – đã nổi loạn và tự phong tỏa một số buồng giam. Cai ngục coi đấy là hành động thách thức uy quyền của họ nên tìm một sốh đàn áp và bắt đầu áp đặt một số đề nghị vô lý.

“Đột nhiên mọi thứ một sốh tân vì cai ngục cho rằng họ đang đối đầu một số tù nhân nguy hiểm. Lúc đấy, nó không còn là 1 cuộc thí nghiệm nữa” – GS Zimbardo cho hay.

Sau đấy, cai ngục bắt đầu thực hiện nhiều trò hành hạ tù nhân như lột quần áo, trùm túi lên đầu, bắt chống đẩy tới kiệt sức và nhạo báng họ. “Trò cắt ngang giấc ngủ tù nhân giữa chừng nghe có vẻ dễ làm nhưng có lại hiệu quả tốt nhất cho cai ngục. Đó là 1 kiểu tra tấn” – Clay Ramsey, 1 tù nhân của thí nghiệm, cho biết.

Theo Ramsey, một số gì diễn ra vượt quá sức chịu đựng cả về thể chất lẫn tinh thần nên ông đã tuyệt thực. Ramsey liền bị biệt giam và một số tù nhân khác bị trừng phạt vì hành động tuyệt thực của ông. Tình hình phát triển thành vô cộng căng thẳng.

“Diễn biến mau chóng vượt khỏi tầm kiểm soát” – ông Eshleman nhớ lại – “Tôi tiếp tục tìm kiếm một số giới hạn – tức là 1 mức nào đấy mà họ sẽ ngăn tôi lại và nói rằng “không được, đấy chỉ là 1 thí nghiệm, anh làm vậy đủ rồi”. Thế nhưng, tôi nghĩ mình chưa tới được mức đấy”.

Sa đà rồi tỉnh ngộ

Trao đổi có đài BBC, GS Zimbardo vẫn nhớ 1 danh sách dài một số tù nhân đã bị suy sụp và rời bỏ thí nghiệm. Một người thậm chí còn mắc chứng phát ban khắp cơ thể do căng thẳng thần kinh.

Người đứng đầu nghiên cứu kỹ này cũng bị cuốn theo thí nghiệm và đánh mất sự sáng suốt. GS Zimbardo khắc khoải: “Thí nghiệm này là đúng đắn, điều sai trái là để nó bước qua ngày thứ hai. Khi tù nhân bị suy sụp, chúng tôi đã chứng minh được 1 điều rằng tình cảnh đấy có thể gây ra tác động rất mạnh và tôi đã không kết thúc thí nghiệm ở thời điểm lẽ ra phải chấm dứt”.

Cuối cộng, người can thiệp để khép lại cuộc thí nghiệm trước khi nó bị đẩy đi quá xa là 1 đồng nghiệp của ông Zimbardo. Lúc đấy, vị giáo sư này đang hẹn hò có 1 sinh viên cũ của mình đã tốt nghiệp tên là Christina Maslach. Khi nữ chuyên gia tâm lý học này chứng kiến chuyện xảy ra dưới tầng hầm ĐH Stanford, cô đã rất sốc và thẳng thắn lên án người đàn ông của mình. Phản ứng gay gắt của bạn trai dường như khiến GS Zimbardo tỉnh ngộ.

Tình trạng náo loạn ở một số nhà tù ở Mỹ khiến thí nghiệm Stanford lôi kéo rất nhiều sự quan tâm. Kết quả chấn động của nó phát triển thành nổi tiếng không chỉ ở Mỹ mà còn lan truyền khắp địa cầu.

Bài học đau đớn

Những hành động khủng khiếp thực hiện có tù nhân trong “nhà tù Stanford” là điều mà ông Eshleman không bao giờ muốn nhắc tới. Thế nhưng, theo người đàn ông vào vai viên quản ngục khó ưa này, thí nghiệm đấy đã có lại cho ông một số bài học đáng nhớ. “Tôi học được rằng trong 1 tình huống cụ thể, tôi có thể làm một số điều mà sau này nhìn lại, tôi sẽ nhận thấy hổ thẹn” – ông Eshleman chia sẻ.

Về phía vai tù nhân, ông Ramsey cho rằng thí nghiệm này lẽ ra không nên được áp dụng bởi nó không có cơ sở khoa học thực sự và hoàn toàn sai trái về đạo đức. Tuy nhiên, GS Zimbardo tranh cãi rằng công trình này là 1 sự bổ sung cực kỳ giá trị đối có ngành tâm lý học; rằng kết quả của nó có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu kỹ vì lý do gì hiện trạng lạm dụng tù nhân lại xảy ra ở một số nhà tù.

Những nghiên cứu kỹ khoa học gây sốc: Thị trường 1 tỉ USD

Bạn đang xem chuyên mục Tai Chinh Quoc Te ở CTT.EDU.VN

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: