[Thi viết TÔI MẤT TIỀN] Mất tiền vì “cầm đèn chạy trước ô tô”

Lúc mới tham dự phân khúc, tôi thường thích một vài công ty tăng trưởng nhanh, ban lãnh đạo tham vọng, và kế hoạch kinh doanh nhiều chờ mong vì nó dễ

Nhóm Bluechips bứt phá mạnh mẽ, Vn-Index áp sát mốc 930 điểm
[Thi viết TÔI MẤT TIỀN] Bạn có đầu tư như Warren Buffett?
Thanh khoản thị trường “tụt áp”, Vn-Index lùi về 934 điểm

Lúc mới tham dự phân khúc, tôi thường thích một vài công ty tăng trưởng nhanh, ban lãnh đạo tham vọng, và kế hoạch kinh doanh nhiều chờ mong vì nó dễ kích được lòng tham của phân khúc.

Đến có phân khúc có 1 cái đầu tỉnh táo, bộ não đầy chữ, nhà đầu tư Hoàng Đức Tân vẫn có lần thua lỗ nặng. Những tham vọng của ban lãnh đạo công ty đôi khi lan toả mạnh mẽ đến nỗi nhà đầu tư dùng nó như kim chỉ nam và cứ thế là đi. Đến khi thấy được rằng mình đang đi theo giấc mơ của người khác mà quên đi việc đánh giá khách quan thì quay đầu đã trễ.

***

Thị trường chứng khoán chứng kiến không biết bao nhiêu thăng trầm suốt 12 năm qua, nó tạo ra một vài thời cơ đổi đời cho nhiều người, nhưng cũng cuốn theo một vài thành quả lao động, công sức, nước mắt của không ít người. Có thể quý khách nhận lời hay không, nhưng tôi cho rằng không nơi nào nhiều thời cơ như phân khúc chứng khoán và cũng không nơi nào lắm rủi ro và cạm bẫy như ở đây. Chia sẻ về thất bại chưa bao giờ là điều tiện dụng, vì khi đây chúng ta phải nhìn thẳng vào sai lầm và sự kém cỏi của chính bản thân. Tuy nhiên, trong khi chúng ta chưa chắc vận dụng được một vài thành công của một vài nhà đầu tư vĩ đại, thì chúng ta lại có xu hướng dễ mắc phải sai lầm của một vài người khác. Nhìn lại quá khứ, và nghiền ngẫm lại sai lầm của chính bản thân có lại một vài giá trị rất lớn, như Ray Dailio – chủ tịch của quỹ Bridge Water từng nói: “Con người trưởng thành nhờ một vài sai lầm”

Lúc mới tham dự phân khúc, tôi thường thích một vài công ty tăng trưởng nhanh, ban lãnh đạo tham vọng, và kế hoạch kinh doanh nhiều chờ mong vì nó dễ kích được lòng tham của phân khúc. Do đây, tôi đã chọn mua cổ phiếu của 1 công ty đang thi công nhà máy mới, có doanh thu chờ mong tăng gấp ba lần. Tại buổi họp đại hội cổ đông, ban lãnh đạo còn tiết lộ: “Các quỹ đầu tư nước ngoài đang xin được góp vốn, một vài nhà đầu tư nào cần phân phối cứ phân phối, tôi vẫn đang mua”

Bắt đầu mở phiên chuyển nhượng vì sợ mất thời cơ, tôi đặt mua luôn lệnh ATO. Sau đây thì giá cổ phiếu đúng là tăng thật, và còn tăng mấy phiên sau đây, tôi đã lãi được 15% chỉ trong có 1 tuần. Tuy nhiên, cũng ngay sau đây thì cổ phiếu chứng kiến một vài phiên sàn rất chóng vánh có thanh khoản cao, tôi nghĩ đây chỉ là quá trình điều chỉnh lẽ thường sau quá trình tăng nóng, thậm chí tôi còn tỏ ra phấn khích và hung hăng hơn khi cổ phiếu giảm, tôi còn mua thêm để bình quân giá xuống, khinh thường người đang phân phối không hiểu gì về giá trị công ty. Nhưng sau đây cổ phiếu vẫn giảm, khi này từ lãi đã chuyển thành lỗ. Tôi không muốn nhận lời sự thật là mình đang sai, nên ra sức bảo vệ quan điểm đầu tư của mình, rằng cổ phiếu đã giảm dưới giá trị, nhưng một vài gì diễn ra trong một vài phiên thứ hai dường như đang chống lại tôi. Đến khi bctc quý ra, doanh thu không tăng và lợi nhuận giảm nhẹ. Nhưng thay vì nhìn vào thực ở, đánh giá và đánh giá lại, tôi lại nghĩ rằng một vài thứ này đã phản ánh vào giá, cổ phiếu đã về vùng đáy và chẳng thể nào thấp hơn được nữa và vẫn tự thuyết phục mình chờ kết quả quý thứ hai (sau này tôi mới biết đây là 1 dạng confirmation bias, khi công ty hay cổ phiếu vận động trái có một vài đánh giá và tiên liệu của chúng ta, thì chúng ta có xu hướng đi tìm kiếm một vài tài liệu củng cổ cho niềm tin ban đầu thay vì nhìn vấn đề 1 một vàih toàn diện và khách quan hơn)

Cổ phiếu không bình phục lại vẫn tiếp tục đi xuống, khi này tài khoản của tôi từ lãi 15% đã thành lỗ 40%, rất khó để quý khách ra chọn lọc khi này, quý khách đã không phân phối khi lãi 15%, không lẽ gì lỗ 40% quý khách lại phân phối, đã chịu đựng đến đây rồi thì cố chịu đựng thêm, một vài chuỗi ngày đây là chuỗi ngày tháng gặp khó nhất có tôi, tôi đã phải đấu tranh tư tưởng rất nhiều, và cuối cùng khi báo cáo quý tiếp lợi nhuận tiếp tục sụt giảm mạnh hơn, một vài hi vọng cuối cùng của tôi bị sụp đổ, chẳng thể chịu được nữa, tôi đành phải “buông súng đầu hàng”, và nhận lời cắt lỗ trong đau đớn để giữ lại 1 ít phần vốn còn lại của mình.

Cho đến hôm nay, thì đây vẫn là thương vụ đầu tư ngốn nhiều thời gian, tiền bạc nhất, dư âm của nó vẫn còn đến hôm nay, mà sau này nhìn lại tôi thấy một vài sai lầm thửa ban đầu thật ngớ ngẩn. Sau này tôi rút ra 1 số bài học riêng cho mình như sau:

Một là, đầu tư chứng khoán nên thực dụng, và tránh mơ mộng, hão huyền. Bản chất của kinh doanh là rủi ro, công ty khi đầu tư vào 1 dự án mới đã phải nhận lời nhiều rủi ro, như: rủi ro vận hành (operating risk) và rủi ro tài chính (leverage risk), vì họ phải bỏ ra 1 số tiền (bằng lợi nhuận giữ lại, cũng có thể là phải đi vay) ở thời điểm “giai đoạn này” có “hi vọng” rằng trong “tương lai” dự án sẽ có lại dòng tiền (tối thiểu) đủ bù đắp một vài giá thành thời cơ của họ và số tiền ban đầu bỏ ra. Nhưng, tương lai = không chắc chắn = rủi ro (future = uncertainty = risk), ban lãnh đạo cũng chẳng thể chắc chắn về tương lai của dự án, vì vậy việc công ty mở rộng dự án hay thực hiện 1 dự án mới chỉ là biểu hiện “mong muốn”, “tham vọng” của ban lãnh đạo (opinion), nó không phải là sự thật (fact). Nhà đầu tư nên tách “quan điểm” và “sự thật” ra khi đánh giá về công ty. Ban lãnh đạo có nói hay đến mấy về tiềm năng, triển vọng của dự án, về lợi thế tranh giành của sản phẩm (quan điểm)…cũng vô nghĩa nếu nó chẳng thể chuyển hoá thành doanh thu, chẳng thể phân phối được hàng (sự thật), vì phân khúc dựa trên số liệu và thực ở, nó không dựa trên “mong ước” của bất kỳ ai. Ngay cả khi dự án có đưa vào vận hành thật thì rủi ro của công ty vẫn chưa mất đi vì công ty sẽ phải gánh một vài giá thành khấu hao (mà 1 phần trong đây là lãi vay được vốn hoá trong một vài năm thực hiện dự án). Nếu chúng ta – một vài nhà đầu tư nhỏ lẻ – “cầm đèn chạy trước xe 4 phân phốih” nhảy vào quá sớm, mơ mộng và bay bổng theo một vài chờ mong của ban lãnh đạo thì có thể sẽ chịu rủi ro rất lớn nếu một vài rủi ro này thực sự phát sinh. Lựa chọn thích hợp nhất có một vài nhà đầu tư nhỏ lẻ là tìm ra điểm bùng nổ của công ty (tipping point) dựa trên một vài đánh giá có cơ sở vững chắc, và nó phải được xác nhận tín hiệu trên nền móng giá (kỹ thuật) để tham dự vào việc chuyển nhượng của mình hay đầu cơ của mình, tránh hiện trạng “cầm đèn chạy trước xe 4 phân phốih”. Doanh nghiệp phải biểu hiện được một vài gì mà chúng ta đang tìm kiếm để ra chọn lọc (predictive value), chứ không phải ra chọn lọc có hy vọng rằng công ty sẽ biểu hiện giống như một vài gì chúng ta nghĩ.

Hai là, luôn cố giữ sự khách quan và độc lập khi nhìn nhận về thời cơ đầu tư, tránh bị ảnh hưởng hay tác động bởi ý kiến hay quan điểm của người khác.

Nhiều người hay có suy nghĩ “follow the giant” (đi theo người khổng lồ), hay có xu hướng chuyển nhượng theo một vài quỹ đầu tư, và phòng tự doanh của một vài công ty chứng khoán. Vì họ cho rằng bởi thế sẽ thấy được yên tâm và an toàn hơn. Nhưng thực ở, ngay cả việc một vài quỹ đầu tư hay công ty chứng khoán có đầu tư vào đây, nó cũng không phải là cơ sở để chúng ta ra chọn lọc, vì một vài quỹ họ có nhiều “thoả thuận ngầm” có công ty và có thể kiến trúc một vài công cụ chứng khoán có tính chất như nợ vay (debt-like security). Bạn cũng chẳng thể phản biện bằng một vài lập luận yếu ớt và cảm tính rằng: “Các ngân hàng cho công ty vay, không lẽ họ không tính đến rủi ro, họ không lo thì sao mình phải lo, họ cả 1 tập đoàn người ngồi thẩm định, không lẽ lại không bằng mình”. Cách suy nghĩ này rất nguy hiểm vì nó ảnh hưởng đến tính độc lập và khách quan khi đưa ra chọn lọc đầu tư. Bạn có họ không giống nhau, quý khách không phải là họ. Đừng đầu tư bằng việc vay mượn niềm tin từ người khác. Nếu quý khách tin rằng một vài ngân hàng cho vay là sự chắc chắn chắc chắn cho việc đầu tư của quý khách, thì quý khách đang thiếu trách nhiệm có một vài đồng tiền của mình, quý khách của mình, hãy nhìn lại HAG, HVG, NKG, HSG … ai đã cho một vài công ty này vay?. Ngay cả khi công ty có lâm vào phá sản, quyền của bên cho vay (priority claim) có tài sản của công ty vẫn lớn hơn, và được ưu tiên hơn quý khách (có tư một vàih là cổ đông), quý khách chỉ nhận lại một vài gì còn sót lại sau khi công ty đã thực hiện xong một vài nghĩa vụ có bên cho vay thôi.

Ba là, định vị mình là ai trên phân khúc.

Khi tham dự vào phân khúc thứ cấp, là sân chơi của một vài nhà đầu tư có nhau. Nó khác hoàn toàn có phân khúc sơ cấp, mà ở đây là quan hệ giữa công ty và một vài nhà đầu tư tổ chức, một vài quỹ hay một vài định chế tài chính lớn, thông qua một vài đợt chào phân phối riêng lẻ. Vì vậy, công ty có nghĩa vụ, trách nhiệm chắc chắn và cam đoan 1 mức sinh lời nhất định cho họ, phải tuân thủ một vài mục tiêu kinh doanh đã thoả thuận, tạo điều kiện thuận lợi để họ có thể thoái vốn tiện dụng vào một vài thời điểm thích hợp. Với địa vị đây, họ có thể tham dự ở một vài vai trò nhất định vào quản trị, điều hành hay giải đáp cho công ty, thậm chí họ có thể nắm cả một vài số liệu thường ngày như đơn hàng hay KPI… Ngược lại, là nhà đầu tư nhỏ lẻ trên phân khúc, quý khách không có được một vài lợi thế bởi thế, chúng ta phải hiểu là khi tham dự phân khúc bằng việc chuyển nhượng 1 cổ phiếu nào đây là chúng ta đang tự mình thực hiện chuyển nhượng có 1 nhà đầu tư khác, chứ không phải có công ty. Doanh nghiệp không có nghĩa vụ và trách nhiệm có một vài khoản lỗ của quý khách trên phân khúc, vì vậy quý khách phải tự có một vài giải pháp riêng, thích hợp để tự bảo vệ mình khi tham dự phân khúc, thay vì kỳ vọng rằng công ty và phân khúc sẽ bảo vệ quý khách. Khi cổ phiếu giảm hay thua lỗ, quý khách đừng hy vọng hay “ăn vạ” đòi ban lãnh đạo phải đứng ra lên tiếng trấn an cổ đông, vì đây không phải trách nhiệm của họ, mà quý khách phải xác định được trở thành cổ đông đồng nghĩa có việc phải chịu trọn vẹn rủi ro về công ty.

Bốn là, khi đã xác định quý khách là nhà đầu tư nhỏ lẻ thì quý khách rất khó có thể có tư duy và chiến lược của 1 nhà đầu tư mạo hiểm (capital venture) vào phân khúc được, một vài quỹ đầu tư mạo hiểm, hay một vài private equity funds họ tham dự rất sâu vào việc thi công và phát triển công ty, thậm chí từ khi công ty còn chưa lên sàn, time horizon của họ là 3-5 năm, có khi 10 năm, thậm chí một vài công ty họ đầu tư vào vẫn lỗ không ngừng nghỉ mấy năm như Uber, Snapchat, Grab, Tiki…nhưng họ vẫn tiếp tục đầu tư, họ ít quan tâm đến kết quả vận hành kinh doanh trong ngắn hạn của công ty, hay giá cổ phiếu trong ngắn hạn, để theo đuổi một vài mục tiêu dài hạn. Đồng vốn của họ chảy trực tiếp vào công ty là “dòng vốn thông minh”, nó “tăng lên giá trị cho công ty”. Nhưng quý khách lại khác, dòng vốn của quý khách trên phân khúc không chảy trực tiếp vào công ty, nó không có lại nhiều gía trị cho công ty, mà nó được chảy từ túi nhà đầu tư này qua túi nhà đầu tư khác thông qua vận hành mua đi phân phối lại chứng khoán. Thị trường thứ cấp được sinh ra là để “hợp thức hoá” việc định giá về công ty của ban lãnh đạo, và một vài cổ đông lớn thông qua thanh khoản và vốn hoá của nó. Do đây, là 1 nhà đầu tư nhỏ lẻ, quý khách khó có thể nhận lời giá cổ phiếu giảm trong 3-5 năm, nhận lời lỗ mà vẫn tha hồ chôn vốn ở đây, trong khi quý khách không có 1 chút quyền hành gì để kiểm soát hay tác động được vận hành kinh doanh của công ty. Vì vậy, thay vì nghĩ rằng chúng ta sẽ nhảy vào khi công ty rủi ro nhất, mơ hồ nhất, đi theo công ty 5-10 năm, thì hãy nhớ rằng ban lãnh đạo và hàng ngàn nhân viên của công ty vẫn sống tốt bất chấp cổ phiếu giảm, trong khi quý khách thì chưa chắc.

Xác định mình là ai khi tham dự vào phân khúc để cho một vài hành động thích hợp, giữ sự khách quan và độc lập, tránh bias khi nhìn công ty hay cổ phiếu, luôn đầu tư dựa trên bằng chứng, và sự thật, chứ không dựa vào quan điểm hay ý kiến, là một vài thứ mà tôi rút ra sau nhiều năm tham dự phân khúc.

***

Trên đây là 4 bài học đắt giá của nhà đầu tư Hoàng Đức Tân. Quý độc giả đừng quên gửi bài viết dự thi của mình vào địa chỉ gmail huongnguyenthithanh@vccorp.vn và hainguyenduc@vccorp.vn

Thi viết TÔI MẤT TIỀN

Bạn đang xem chuyên mục thi truong chung khoan của CTT.EDU.VN

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: